• Wat kunt u verwachten?
• Programma
• Toelichting op het programma

Op dinsdag 3 november 2026 organiseert het RIVM de vierde editie van het symposium Gedrag & Pandemieën. Het symposium staat in het teken van het uitwisselen van kennis, inzichten en praktijkervaringen rondom gedrag in het kader van infectieziekte-uitbraken. Samen brengen we wetenschap, beleid, communicatie en praktijk bij elkaar.

De dag wordt begeleid door dagvoorzitter Desiree Hoving.

Voor de preventie en bestrijding van infectieziekte-uitbraken spelen betrouwbare informatie, vertrouwen en betrokkenheid van burgers en professionals een belangrijke rol. Daarom staan in deze editie van het symposium Gedrag & Pandemieën twee thema’s centraal: community engagement en mis- en desinformatie.

Het symposium is relevant voor beleidsmedewerkers, communicatieprofessionals, professionals uit de praktijk en sociale- en gedragswetenschappers.

Wat kunt u verwachten?

Het programma bestaat uit plenaire presentaties, interactieve deelsessies en presentaties rondom de volgende twee thema’s:

Mis- en desinformatie

Tijdens infectieziektenuitbraken speelt de informatieomgeving een belangrijke rol in het vormen van vertrouwen, risicoperceptie en gedrag, en daarmee in de effectiviteit van de infectieziektebestrijding. Hoe ontstaat mis- en desinformatie, hoe verspreidt het zich, en welke impact heeft dit? Hoe kunnen we hier in ons werk het beste mee omgaan?

We leiden het thema in met een keynote van dr. (doctor) Philipp Schmid over waarom, wanneer en voor wie gezondheidsdesinformatie een bedreiging vormt, en hoe we deze effectief kunnen tegengaan. Verder kunt u deelnemen aan een workshop over social listening, en wordt u door diverse sprekers meegenomen in relevante onderzoeken uit zowel de wetenschaps als de praktijk.

Community engagement 

De betrokkenheid van gemeenschappen binnen infectieziektebestrijding kan bijdragen aan vertrouwen, draagvlak en meer effectieve naleving van maatregelen. Tegelijkertijd vraagt het om een bewuste afweging. Hoe bepaal je wie je wanneer betrekt, op welke manier, en met welk doel? En heeft deze betrokkenheid altijd het gewenste effect?

Het thema gaat van start met een keynote van prof (professor). dr. Annemarie Wagemakers. Zij introduceert het thema community engagement en plaatst dit in de context van pandemische paraatheid. Verder kunt u deelnemen aan een workshop over het samenwerken met burgeradviesgroepen, en wordt u door diverse sprekers meegenomen in relevante onderzoeken uit zowel de wetenschap als de praktijk.

Kosten

U kunt gratis aan dit symposium deelnemen. Wel is er een beperkt aantal plaatsen beschikbaar. Bij meer belangstelling dan plaatsen kan het zijn dat wij organisaties met meerdere aanmeldingen benaderen om een selectie te maken van afgevaardigden.

Programma

*Deze sessie vindt plaats in het Engels. Eventuele vragen kunnen worden gesteld in het Nederlands.

We kijken ernaar uit u te verwelkomen op 3 november!

Vriendelijke groet,
Namens de organisatie,

Colene Zomer
Mart Stein
Marijn Stok

Keynote door dr. (doctor) Philipp Schmid: Het tegengaan van misinformatie over infectieziekten*

In deze keynote zal dr. Philipp Schmid een kort overzicht geven van empirisch onderzoek naar waarom, wanneer en voor wie onjuiste informatie over gezondheid een bedreiging vormt. Vervolgens zal hij een reeks psychologische interventies presenteren om onjuiste informatie over gezondheid tegen te gaan, en zal hij ingaan op de effectiviteit en mogelijke beperkingen daarvan voor volksgezondheidsprogramma’s.

Dr. Philipp Schmid is universitair docent gezondheidscommunicatie aan de Radboud Universiteit en een internationaal gerenommeerd deskundige op het gebied van onjuiste informatie over gezondheid. Hij heeft meer dan 50 peer-reviewed onderzoeksartikelen over dit onderwerp gepubliceerd en is auteur van diverse richtlijnen voor gezondheidsinstanties. Hij werkt regelmatig samen met nationale en internationale belanghebbenden, zoals de Wereldgezondheidsorganisatie en het Robert Koch-instituut, om ervoor te zorgen dat de op wetenschappelijk bewijs gebaseerde interventies toepasbaar en bruikbaar zijn in de praktijk.

*Deze sessie vindt plaats in het Engels. Eventuele vragen kunnen gesteld worden in het Nederlands.

Workshop: ‘Social listening: samen luisteren naar de maatschappij’

Spreker

Masha Zee, PhD (Doctor of Philosophy) en Sumit Mehra, PhD - RIVM

Over de sessie

Welke signalen uit de maatschappij bereiken jouw organisatie? In deze interactieve workshop verkennen we hoe social listening kan helpen om vragen, zorgen en misinformatie rond infectieziekten tijdig in beeld te krijgen. Deelnemers brengen in kaart welke (online en offline) bronnen en kanalen binnen hun organisatie beschikbaar zijn om maatschappelijke signalen op te vangen. Hoe kunnen verschillende informatiebronnen elkaar aanvullen, en waar liggen kansen voor samenwerking tussen organisaties? De focus ligt daarbij niet op de inhoud van de signalen, maar op hoe we samen beter kunnen luisteren naar wat er speelt in de maatschappij.

Over de sprekers

Masha Zee is sociaal wetenschapper bij de infectieziektebestrijding bij het RIVM. Ze houdt zich bezig met maatschappelijke vraagstukken rondom infectieziekten, met een focus op onder andere misinformatie, vaccinaties en social listening.

Sumit Mehra is gedragswetenschapper bij RIVM. Met verschillende onderzoeksprojecten brengt hij de beleving van burgers in kaart, met specifieke aandacht voor de rol van misinformatie. Binnen nationale en internationale netwerken verkent hij handelingsperspectieven om de impact van mis- en desinformatie te verkleinen.

Olie op het vuur: over de (onbedoelde) gevolgen van desinformatie-intervenies, en hoe het ook anders kan

Spreker

Emma van der Tak, MSc (master of science) – Universiteit van Amsterdam

Over de sessie

Dit kwalitatief sociologisch onderzoek naar drie casestudies in de Nederlandse context werpt een licht op de bedoelde én onbedoelde gevolgen die desinformatie-interventies kunnen hebben wanneer deze in de praktijk gebracht worden. Op basis hiervan presenteert het enkele aanbevelingen met het oog op toekomstige interventies tegen desinformatie.

Over de sprekers

Emma van der Tak onderzoekt als PhD (Doctor of Philosophy)-kandidaat aan de Universiteit van Amsterdam hoe Nederlandse publieke instanties met complotdenken en desinformatie omgaan. Voorheen deed zij etnografisch onderzoek in verschillende gemeenschappen van mensen die vaak als complotdenkers gezien worden.

Ik ben een kritisch denker’: Welke rol speelt autonome identiteit in vatbaarheid voor misinformatie en weerstand tegen interventies?
 

Spreker

Lotte Schrijver, MSc – Erasmus Universiteit Rotterdam, Wageningen Universiteit en PDPC

Over de sessie

We benaderen misinformatie vaak als een informatieprobleem: interventies leren mensen bijvoorbeeld hoe zij misinformatie kunnen herkennen. Vatbaarheid voor misinformatie heeft echter ook te maken met factoren als politieke attitudes en identiteit. In mijn onderzoek kijk ik naar de invloed van autonome identiteit (‘ik ben kritisch denker’) op vatbaarheid voor misinformatie en weerstand tegen interventies.

Over de spreker

Lotte Schrijver is politiek communicatiewetenschapper aan de Erasmus Universiteit, Wageningen Universiteit en Pandemic and Disaster Preparedness Center. Lotte is bezig met het afronden van haar proefschrift over mis- en desinformatie tijdens de coronapandemie.

Iedereen bereiken is belangrijk: communicatiestrategieën om misinformatie tijdens gezondheidscrises tegen te gaan**

Spreker

David Blanco-Herrero, PhD – Universiteit van Amsterdam

Over de sessie

Tijdens gezondheidscrises kan misinformatie de risico’s vergroten en een effectieve respons belemmeren. Belangrijke actoren zijn onder meer de media, de overheid en vertrouwde sleutelpersonen die contact onderhouden met moeilijk bereikbare en achtergestelde gemeenschappen. Ons onderzoek formuleert aanbevelingen om misinformatie tegen te gaan, waaronder op maat gemaakte en op vertrouwen gebaseerde benaderingen, waarbij we er tegelijkertijd voor zorgen dat de informatie iedereen in de samenleving bereikt.

Over de spreker

David Blanco-Herrero is postdoctoraal onderzoeker aan de Amsterdam School of Communication Research (ASCoR) van de Universiteit van Amsterdam (UvA). Zijn onderzoeksgebieden omvatten misinformatie, journalistiek, pandemieparaatheid en gezondheidscommunicatie.

Luisteren vóór de crisis: social listening en uitbraakparaatheid

Speker

Kirsten Bisschops, MSc (master of science) – Vrije Universiteit Amsterdam

Over de sessie

Binnen GGD (Gemeentelijke Gezondheidsdienst) Amsterdam ontwikkelden we een social listening-raamwerk en voerden we een pilot uit rondom mazelenvaccinatie. De studie laat zien hoe social listening in rustige periodes kan bijdragen aan vroegtijdige signalering van misinformatie en information gaps en daarmee aan uitbraakparaatheid. De aanpak kan tijdens een toekomstige uitbraak worden opgeschaald.

Over de spreker

Kirsten Bisschops is PhD (Doctor of Philosophy)-kandidaat bij GGD Amsterdam en de Universiteit van Amsterdam. In haar onderzoek kijkt zij naar psychologische verschillen in de verwerking van gezondheidsinformatie en misinformatie, en naar hoe we de informatieomgeving kunnen begrijpen en gezondheidscommunicatie daarop kunnen afstemmen, onder andere met social listening.

Misinformatie tussen scherm en spreekkamer

Spreker

Jeanine Guidry, PhD – Tilburg University

Over de sessie

Zorgverleners krijgen steeds vaker te maken met patiënten die misinformatie meenemen de spreekkamer in. Maar voelen zij zich voldoende voorbereid om hiermee om te gaan? En wat gebeurt er vóór die informatie de spreekkamer bereikt? We kijken ook naar patiënten en burgers: hoe kritisch beoordelen zij online gezondheidsinformatie en controleren zij eigenlijk de bron?

Over de spreker

Jeanine Guidry, PhD, is gedragswetenschapper bij het Department of Communication and Cognition van Tilburg University. Binnen de gezondheidscommunicatie onderzoekt zij met name de rol van misinformatie en vertrouwen in gezondheidsgedrag en besluitvorming, met bijzondere aandacht voor infectieziekten en vaccinatie.

Keynote door Annemarie Wagemakers “Burgerparticipatie en veerkracht”

Tijdens de COVID-19 pandemie hebben burgers actief bijgedragen aan activiteiten in de community om andere mensen te helpen. Burgerparticipatie draagt bij aan veerkracht van mensen. Veerkracht wordt door burgers vaak breed gedefinieerd en er zijn verschillen tussen mensen in hoe zij veerkracht ervaren. Echter, burgerparticipatie in beleidsvorming is een uitdaging, terwijl de impact groot kan zijn, zoals betere kennis, groter draagvlak voor maatregelen en een groter gevoel van saamhorigheid. Hoe kunnen we pandemische onderzoek paraatheid van burgers realiseren?
Prof. dr. (doctor) Annemarie Wagemakers, groep Gezondheid en Maatschappij, Wageningen University, richt zich op het bevorderen van gezondheid en welzijn. Haar onderzoek wordt vaak gekenmerkt door een ‘mixed methods’ design, waaronder participatief actieonderzoek en citizen science. Samenwerking, en actieve participatie van stakeholders, waaronder burgers, staat centraal.

Betekenisvol samenwerken met burgers in onderzoek en beleid: hoe doe je dat?

Sprekers

Marente Mol en dr. (doctor) Jantien van Berkel – RIVM, Amsterdam UMC (Universitair Medisch Centrum) en Universiteit Utrecht

Over de sessie

In deze workshop verkennen we hoe je betekenisvol kunt samenwerken met mensen die vaak ondervertegenwoordigd zijn in onderzoek, interventies en beleid. Op interactieve wijze bespreken we hoe je ervaringskennis en burgeradviesgroepen kunt inzetten in onderzoek en beleid rondom infectieziekten en gedrag, wat daarvoor nodig is en welke uitdagingen daarbij kunnen spelen.

Over de sprekers

Dr. Jantien van Berkel is universitair docent Social Policy & Public Health bij Interdisciplinaire Sociale Wetenschap aan de Universiteit Utrecht. Haar onderzoek richt zich op het bevorderen van gezondheid en participatie van mensen in kwetsbaarmakende posities, waarbij zij nauw samenwerkt met de mensen om wie het gaat. Zij is initiator en (co-)organisator van adviesraden in Utrecht, Wageningen en Eindhoven. 

Marente Mol is PhD (Doctor of Philosophy) kandidaat bij het RIVM en Amsterdam UMC. Ze onderzoekt hoe ondervertegenwoordigde populaties beter betrokken kunnen worden bij gezondheidsprogramma’s en -onderzoek, en werkt daarvoor samen met een burgeradviesgroep.

Meer inspraak, meer vertrouwen? Wat gebeurt er als je burgers betrekt bij beleid?

Spreker

Jelle Turkenburg, PhD (Doctor of Philosophy) - Universiteit Twente en Populytics

Over de sessie

Overheden betrekken burgers steeds vaker bij moeilijke beleidskeuzes. Maar leidt die betrokkenheid ook tot meer vertrouwen? Op basis van onderzoek naar verschillende vormen van burgerparticipatie laat Jelle Turkenburg zien wie zulke trajecten bereiken, hoe burgers ze beoordelen en waarom duidelijke communicatie en geloofwaardige opvolging belangrijk zijn. Hij vertaalt deze lessen naar community engagement bij infectieziekte-uitbraken.

Over de spreker

Jelle Turkenburg, PhD, promoveerde in 2026 aan de Universiteit Twente op onderzoek naar burgerparticipatie en zet dit onderzoek sindsdien voort, met bijzondere aandacht voor hoe burgers betrokkenheid bij beleid ervaren en beoordelen. Daarnaast werkt hij bij Populytics aan grootschalige online burgerraadplegingen over complexe beleidskeuzes.

Wie vertrouwt wie? Overheid en burgercollectieven in de weerbaarheidsopgave

Spreker

Lisanne de Blok, PhD - Sociaal Cultureel Planbureau

Over de sessie

We praten al jaren over het dalende vertrouwen van burgers in de overheid. Maar vertrouwen werkt twee kanten op: wie vertrouwen geeft, krijgt het ook terug. Juist in de weerbaarheidsopgave, zoals bij infectieziektenuitbraken en waar burgercollectieven samenredzaamheid moeten versterken, is wederkerig vertrouwen cruciaal. Bij deze verschuivende verantwoordelijkheden is het betrekken van burgers niet voldoende, het vraagt ook om gelijkwaardigheid en vertrouwen. Maar wat betekent dat eigenlijk, een overheid die burgercollectieven vertrouwen geeft?

Over de spreker

Lisanne de Blok, PhD, is een gepromoveerd politicoloog en senior onderzoeker aan het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), waar ze samen met een team onderzoek doet naar maatschappelijke weerbaarheid.

Een maatschappelijke verhalenketen voor burgerparticipatie tijdens crisis

Spreker

Marieke Meesters – Wageningen Universiteit

Over de sessie

Burgers zijn graag betrokken bij beleid, ook tijdens een pandemie of andere crisis. Om te zorgen dat zij in de toekomst hun expertise makkelijker kunnen bijdragen aan (kennis voor) beleid ontwikkelt VERTEL een maatschappelijke verhalenketen. Deze keten maakt het mogelijk om ervaringen doorlopend en op grotere schaal te verzamelen.

Over de spreker

Marieke Meesters is onderzoeker bij de leerstoelgroep Gezondheid en Maatschappij (Universiteit Wageningen). Eerder onderzocht zij hoe ook niet-mensen, zoals dieren en ecosystemen, kunnen participeren in kennisproductie en beleid.

Als de jongeren niet komen: wat dan?

Sprekers

Annelot van Rooij en Lotte Smits – GGD (Gemeentelijke Gezondheidsdienst) IJsselland

Over de sessie

In Overijssel onderzoeken we de vaccinatiekeuze van jongeren uit gereformeerde en reformatorische gemeenschappen. We wilden participatief aan de slag: jongeren beter begrijpen én samen een interventie ontwikkelen. Maar wat als je de doelgroep niet of nauwelijks bereikt? We delen onze ervaringen en lessen over community engagement: wat werkte niet, wat in andere projecten juist wel, en wat kun jij daarvan meenemen in je eigen werk?

Over de spreker

Lotte en Annelot zijn kwalitatief onderzoekers van GGD IJsselland die veel onderzoek doen met participatie en jeugd

Samenwerken met mensen met maatschappelijke uitdagingen: praktijkvoorbeeld

Spreker

Evy van Gestel –  Avans Hogeschool en Maastricht Universiteit Maastricht

Over de sessie

Hoe kan een intensieve samenwerking eruitzien met mensen die met allerlei uitdagingen te maken hebben zoals financiële onzekerheid, ziekte en maatschappelijke uitsluiting? In deze pitchpresentatie vertel ik meer over onze ervaringen in het In a Heartbeat-project en deel ik hoe we dat hebben vormgegeven en wat het oplevert.

Over de spreker

Evy van Gestel werkt als onderzoeker bij het lectoraat Betrokken Wetenschap van het CoE Perspectief in Gezondheid bij Avans Hogeschool en is promovendus bij Universiteit Maastricht. Ze focust zich op participatieve manieren van onderzoek doen, zoals burgerwetenschap en actieonderzoek en werkt vaak samen met mensen wiens perspectief vaak nog niet worden meegenomen in onderzoek, zoals mensen die moeite hebben met rondkomen of moeite hebben gezondheidsinformatie te begrijpen.